Wat is een people pleaser?

Een people pleaser is iemand die standaard anderen voorrang geeft: dingen gladstrijken, behoeften voorzien, elke wrijving vermijden die tot teleurstelling of conflict zou kunnen leiden. De ja komt makkelijk. De nee komt moeizaam, als hij al komt.

Het woord laat het klinken als een persoonlijkheid, iets wat je nu eenmaal bent. Het ligt dichter bij een strategie: een set gewoontes gericht op één doel, namelijk de mensen om je heen tevreden houden, omdat hun tevredenheid voelt als de grond die stevig blijft liggen. Zijn zij oké, dan kun jij ontspannen. Zijn ze het niet, dan gaat er iets in jou op scherp.

Daarom is pleasen zo makkelijk om ongemerkt mee te leven. Het valt bijna precies samen met vriendelijk, betrouwbaar en attent zijn, eigenschappen waar de wereld je voor beloont. Het verschil zit vanbinnen, in de vraag of je ook anders had kunnen kiezen.

Pleasen begint meestal als een slim antwoord op een echte situatie. Groeide je op waar de stemming van een volwassene onvoorspelbaar was, of waar liefde voelde als iets wat je verdiende door braaf, behulpzaam en weinig veeleisend te zijn, dan leerde je anderen scherp te lezen en jezelf bij te stellen om het rustig te houden. Een kind dat de slechte dag van een ouder aanvoelt en zich klein maakt om die te ontwijken, doet iets slims.

Dat vroege lezen en bijstellen wordt automatisch. Therapeut Pete Walker beschreef dat sussende patroon als de fawn-reactie, een van de manieren waarop een zenuwstelsel dreiging probeert te overleven, naast vechten, vluchten en bevriezen. Waar vechten terugduwt en vluchten wegkomt, beweegt pleasen juist naar de dreiging toe en probeert het zich aardig te maken. Voor een klein iemand die niet kan vechten of vluchten, is de grote persoon tevreden maken vaak de enige veiligheid die er is.

Het patroon overleeft de situatie die het bouwde. Lang nadat je volwassen bent en het oorspronkelijke gevaar weg is, vuurt dezelfde bedrading bij een frons van een collega, de stilte van een partner, de milde teleurstelling van een vriendin. Je lichaam draait nog steeds een overlevingsprogramma voor een wereld waarin je niet meer woont.

Als de gedachte dat iemand boos op je is echte, lijfelijke schrik oplevert, dan is dat geen overgevoeligheid. Het is bedrading. Onderzoek liet zien dat sociale afwijzing hetzelfde hersengebied activeert als lichamelijke pijn, wat betekent dat je lichaam niet-gemogen-worden kan registreren zoals het pijn registreert.

Bij een pleaser staat dat alarm op scherp. Het flauwste teken van ontevredenheid kan je overspoelen met dezelfde urgentie die je bij echt gevaar zou voelen, en de sussende reactie, de snelle ja, het sorry, het terugkrabbelen, is je systeem dat zo snel mogelijk naar veiligheid grijpt. Niets daarvan is een besluit. Het is sneller dan besluiten.

Dat inzicht zet het geheel in een ander licht. Een pleaser is niet slap of een watje. Het is iemand van wie de dreigingsdetectie precies doet wat ze geleerd heeft, een tikje te goed, in situaties die er niet meer om vragen.

Het patroon houdt de rust, en het brengt daarvoor iets in rekening. De eerste kostenpost is jezelf wegcijferen: het langzame oefenen in je eigen behoeften opzij zetten, zo vaak dat je ze kwijtraakt. Vraagt iemand wat jij wilt, dan vind je een leegte op de plek waar een voorkeur zat.

De tweede kostenpost is wrok. Als je ja’s eigenlijk vermomde nee’s zijn, bouwt zich een stille bitterheid op richting de mensen tegen wie je ja blijft zeggen, terwijl zij alleen maar iets vroegen. Die wrok kan er zijdelings uitlekken of naar binnen verzuren, en in beide gevallen sloopt hij de nabijheid die het pleasen moest beschermen.

De derde kostenpost is eenzaamheid binnen je eigen relaties. Als mensen alleen ooit de meegaande versie van je ontmoeten, kunnen ze je niet echt kennen. Je kunt omringd zijn door mensen die je aardig vinden en je toch niet gezien voelen, omdat de jij die zij aardig vinden degene is die jij voor hun gemak hebt bijgewerkt.

Pleasen wordt verward met een paar buurbegrippen, en het helpt ze uit elkaar te houden. Echt aardig zijn betekent dat je vrij geeft, met een nee volledig beschikbaar, zodat je vriendelijkheid een keuze is. Pleasen betekent dat de nee onveilig voelt, waardoor de vriendelijkheid dichter bij een reflex ligt.

Co-afhankelijkheid is een verwant maar zwaarder patroon, meestal een relatie waarin het zelfgevoel van de een zich organiseert rond het regelen of redden van de ander, vaak een partner met een verslaving of een aanhoudende crisis. Pleasen kan een draad zijn binnen co-afhankelijkheid, maar je kunt pleaser zijn zonder co-afhankelijk te zijn, en het zijn geen twee woorden voor hetzelfde.

Ze uit elkaar houden doet ertoe, want het etiket verandert hoe je jezelf behandelt. Een pleaser hoeft niet gerepareerd of genezen te worden. Die hoeft langzaam te leren dat een nee geen einde aan je maakt, en dat je ja meer waard is zodra hij vrij is.