Signalen dat je pleast (en niet gewoon aardig bent)

Het diepste signaal is een gewoonte die onder alles doorloopt: je leest de kamer voordat je bij jezelf incheckt. Je stapt een gesprek in en je aandacht gaat direct naar de stemming van de ander, het gezicht, wat die van jou nodig zou kunnen hebben, of die tevreden is. Jouw eigen toestand komt als tweede, als hij al aankomt.

Daarom is pleasen van binnenuit zo moeilijk te zien. Het voelt niet als een probleem. Het voelt als attent zijn. De radar die scant op andermans teleurstelling is dezelfde radar die je zorgzaam maakt, en zo verstopt het patroon zich in een kwaliteit.

Het verraadt zich bij de vraag wat jij wilt. Je partner zegt “waar wil je eten”, en je hoofd wordt leeg, waarna het meteen grijpt naar wat de ander waarschijnlijk lekker vindt. De voorkeur ontbreekt niet. Ze is alleen zo lang gedegradeerd dat je eroverheen reikt zonder het te merken.

Het meest voorkomende signaal is de automatische ja. Iemand vraagt om een gunst, je tijd, een rit, nog één ding op werk, en je hoort “ja joh, prima” eruit komen voordat je nagegaan bent of je ruimte hebt. Het instemmen gebeurt sneller dan de gedachte.

Er is een reden dat het zo snel gaat. Zodra je voelt dat een nee iemand kan teleurstellen, reageert je lichaam zoals het op dreiging reageert. Hetzelfde hersengebied dat lichamelijke pijn verwerkt, registreert ook sociale afwijzing, wat betekent dat een frons in je lichaam kan landen als een kleine verwonding. De ja is je zenuwstelsel dat langs de snelste route naar veiligheid grijpt. Die sussende reflex heet ook wel de fawn-reactie, en hij kan jaren doorlopen nadat de situatie die hem bouwde weg is.

De rekening komt later, als een lage bromtoon van wrok richting mensen die eigenlijk niets fout deden. Zij vroegen iets. Jij zei ja. Ze konden onmogelijk weten dat het een vermomde nee was.

Luister eens naar het woord “sorry” in je eigen zinnen. Pleasers zeggen sorry voor dingen die niet van hen zijn: het weer, de fout van iemand anders, een stoel innemen, even tijd nodig hebben. Sorry wordt een reflex die de lucht opklaart voordat iemand überhaupt gereageerd heeft.

Het bijbehorende signaal is te veel uitleggen. Je kunt een uitnodiging niet gewoon afslaan, je bouwt er een pleidooi omheen, met redenen op redenen, omdat een gewone nee te bloot voelt om zo te laten staan. Die lange rechtvaardiging is een manier om toestemming te vragen de limiet überhaupt te hebben.

Beide gewoontes komen uit dezelfde plek: het gevoel dat je behoeften verdediging nodig hebben. Als je geleerd hebt dat het comfort van anderen jouw verantwoordelijkheid is, voelt elke kleine uiting als iets wat je moet verdienen.

Een van de lastigst op te merken signalen is de leegte waar een voorkeur hoort. Gevraagd wat je wilt kijken, waar je heen wilt, wat je ervan vindt, reik je naar binnen en vind je ruis. Het kan voelen alsof je geen meningen hebt. Meestal zijn je meningen zo lang geleden onder “wat de rust bewaart” opgeborgen dat je de gewoonte kwijt bent ze te raadplegen.

Dit is jezelf wegcijferen: het langzame oefenen in jezelf opzijzetten om de ervaring van iemand anders te regelen. Doe dat vaak genoeg en het zelf dat je wegcijfert wordt stil, en stiller, tot je het echt niet meer hoort op het moment dat er een besluit valt.

Het komt vaak samen met het eenzaamste kenmerk van pleasen: je onbekend voelen bij de mensen die het dichtst bij je staan. Ze kunnen een jij niet kennen die je verborgen houdt om hen comfortabel te houden.

Vriendelijkheid en pleasen kunnen van een afstand identiek lijken. Allebei komen ze opdagen, allebei helpen ze, allebei verzachten ze. Het verschil is of er een nee beschikbaar is.

Iemand die echt aardig is kan je een echte ja geven omdat die je ook een echte nee had kunnen geven. Die vrijgevigheid is een keuze, en dat is wat haar gul maakt. De ja van een pleaser ligt dichter bij een schrikreactie, gegeven omdat de nee te gevaarlijk voelde om te riskeren. Het geven gebeurt nog steeds. Het is alleen niet vrij.

De vraag die het uit elkaar haalt, is dus niet “ben ik aardig”. Het is: “had ik hier nee kunnen zeggen zonder dat mijn hele lijf zich schrap zet?” Ligt de nee er echt, dan kies je. Ligt hij er nooit, dan sus je, en dat is de moeite van het weten waard, mild, niet als tekortkoming.