Co-afhankelijkheid of pleasen

Pleasen is een breed patroon van sussen. Je zegt ja terwijl je nee bedoelt, je strijkt spanning glad voordat ze begint, je leest de kamer en stelt jezelf bij om iedereen comfortabel te houden. Psycholoog Harriet Braiker noemde het de drang om te pleasen: de dwangmatige behoefte anderen tevreden te houden ten koste van jezelf.

Eronder zit meestal een aangeleerde overtuiging dat je veiligheid of je erbij horen afhangt van of anderen oké met je zijn. Lijkt iemand teleurgesteld, dan leest je lichaam dat als dreiging en gaat de sussende reactie af voordat je iets besloten hebt. Dit wordt vaak de fawn-reactie genoemd: een overlevingsstrategie waarin je veilig blijft door anderen tevreden te houden.

Pleasen duikt overal op: bij je leidinggevende, bij een onbekende aan de kassa, bij een vriendin die een restaurant kiest. Het is breed en ondiep. Je sust over de hele linie, bij wie er ook voor je staat, want de neiging gaat over afkeuring in het algemeen managen.

Co-afhankelijkheid is smaller en gaat dieper. Het beschrijft een identiteit die is georganiseerd rond nodig zijn, waarbij je gevoel van wie je bent komt uit het oplossen, redden of regelen van één specifieke ander. De term groeide uit het werk met gezinnen die met verslaving te maken hadden, en schrijver Melody Beattie deed het meeste om hem in gewone taal te brengen. Klassiek zit de co-afhankelijke persoon in een hechte relatie met iemand die het zwaar heeft, een verslaafde, iemand in aanhoudende crisis, en heeft die zichzelf helemaal rond het zorgen voor die persoon gebouwd.

Het kenmerk gaat voorbij gewoon helpen. Jouw welzijn stijgt en daalt met dat van de ander, en je hebt geen zelf meer los van de relatie. Jij functioneert over zodat de ander onder kan blijven functioneren. Je regelt diens gevoelens, dekt diens fouten, en voelt je verantwoordelijk voor diens herstel. Nodig zijn is hoe je weet dat je ertoe doet.

Waar pleasen breed en ondiep is, is co-afhankelijkheid smal en diep. Het draait meestal om een of twee sleutelrelaties, en het groeit vaak in disfunctie: verslaving, psychische ziekte, aanhoudende instabiliteit, waar de crisis van de een de ander in een permanente zorgrol trekt.

Een ruwe manier om de lijn te voelen: pleasen gaat over afkeuring vermijden, co-afhankelijkheid gaat over nodig zijn. De pleaser wil dat het ongemak van iemands ontevredenheid weggaat. De co-afhankelijke persoon moet degene zijn die het oplost, want de identiteit hangt aan die rol.

Vraag waar het patroon woont. Sus je bijna iedereen, de ober, de collega, de schoonfamilie, dan is dat het bredere pleaspatroon. Concentreert het zich hevig rond één persoon van wie de problemen het organiserende feit van je leven zijn geworden, dan zit je dichter bij wat co-afhankelijkheid beschrijft.

Veel mensen zitten in allebei tegelijk, en je hoeft geen etiket te kiezen om de volgende stap te zetten. Dit zijn beschrijvingen van patronen, geen diagnoses, en benoemen welke past is alleen nuttig als het je ergens heen wijst. Heeft een relatie je hele leven versmald tot het regelen van andermans crisis, dan is dat de moeite waard om met een therapeut door te nemen.