Jezelf wegcijferen: jezelf verlaten om de rust te bewaren

Jezelf wegcijferen is jezelf overrulen ten gunste van iemand anders. Je bent moe en gaat toch akkoord met dat late eten. Je bent het oneens en knikt mee. Je wilt het ene en kiest het andere omdat het andere het soepel houdt. Elke keer verlaat je stilletjes je eigen kant.

Het is subtieler dan pleasen, dat meestal over je gedrag gaat. Jezelf wegcijferen gaat over wat je met jezelf doet, nog voordat er iemand anders bij betrokken is. Je praat jezelf uit het gevoel. Je besluit dat je behoefte te veel is voordat iemand hem zo had kunnen noemen. Tegen de tijd dat je de ander antwoordt, heb je het deel van jezelf dat iets anders wilde al verlaten.

Het is niet hetzelfde als een compromis. Een compromis is twee behoeften die elkaar halverwege ontmoeten, allebei nog op tafel. Jezelf wegcijferen haalt jouw behoefte helemaal van tafel, zodat er niets meer is om elkaar in te ontmoeten.

Dit is een aangeleerde zet, en hij begint meestal jong. Waren jouw gevoelens te veel voor de mensen om je heen, of leidde een behoefte uiten tot boosheid, terugtrekken of een ouder die ineens kil werd, dan leerde je dat behoeften hebben riskant was. Dus werd je er goed in ze niet te hebben, in elk geval niet hardop.

Jezelf opzijzetten hield je verbonden met de mensen van wie je afhing. Een kind overleeft afgesneden worden niet, dus maakt het zenuwstelsel een ruil: verlies een beetje van jezelf, behoud de band. Die ruil sloeg toen ergens op. De prijs zou tijdelijk zijn.

Wat meegaat is de snelheid ervan. Het overrulen gebeurt nu voordat je merkt dat je überhaupt een behoefte had. Je besluit niet jezelf weg te cijferen. Het patroon besloot dat lang geleden, en het speelt nog steeds dezelfde bal.

Jezelf wegcijferen is de binnenkant van de fawn-reactie. Fawnen is de strategie om veilig te blijven door anderen tevreden te houden. Om dat soepel te laten lopen moet je eerst je eigen signalen stilzetten: het meningsverschil, de moeheid, de nee. Dat stilzetten is jezelf wegcijferen. Het is de machinekamer onder het sussen.

Na verloop van tijd vormt die gewoonte hoe je jezelf waardeert. Als je je eigen behoeften behandelt als het eerste wat eraf mag, leer je jezelf keer op keer dat jij minder telt dan wie er voor je staat. Die boodschap zakt in. Het wordt het gevoel dat je waarde afhangt van makkelijk, meegaand en weinig veeleisend zijn. Jezelf wegcijferen en een wankele eigenwaarde voeden elkaar in een lus.

Het verstopt zich vaak in het volle zicht. Misschien merk je dat je “wat wil je eten” niet kunt beantwoorden zonder eerst te scannen wat de ander wil. Je stemt in met plannen en voelt een vlakke schrik die je niet kunt uitleggen. Je zegt sorry omdat je een voorkeur hebt. Je betrapt jezelf op “prima” spelen terwijl het niet prima is.

Een betrouwbaar teken is het lichaam. Wrok, moeheid waar slaap niet bij komt, een strakte die bij bepaalde mensen opduikt. Het lichaam houdt de rekening bij, ook als je hoofd volhoudt dat alles oké is. Raak je jezelf kwijt in je relaties zonder precies te kunnen zeggen waar je gebleven bent, dan is jezelf wegcijferen meestal hoe het gebeurde, één klein overrulen tegelijk.

Je komt terug zoals je vertrok: in kleine momenten. Begin met het overrulen betrappen terwijl het gebeurt. Iemand vraagt wat je wilt en je hoofd wordt leeg: die leegte is het moment. Pauzeer daar. Vraag jezelf, stil, voordat je iemand anders scant: wat wil ik hier eigenlijk? Je hoeft naar het antwoord niet te handelen. Je hoeft jezelf alleen toe te staan er een te hebben.

Probeer daarna één kleine behoefte op tafel te laten liggen. Zeg dat je moe bent als je moe bent. Kies één keer het restaurant. Het gevoel dat je moeilijk doet komt op, eerst luid, en het gaat voorbij. Dertig seconden aan je eigen kant blijven staan is de hele oefening. Doe het vaak genoeg en het overrulen houdt op automatisch te zijn.