Waarom voel ik me verantwoordelijk voor ieders gevoelens?

Deze reflex begint meestal in de kindertijd, in een huis waar de emoties van iemand anders het weer bepaalden. Misschien kon de boosheid van een ouder het hele huis gevaarlijk maken, of vroeg diens verdriet om voortdurend regelen, of kwam en ging de goedkeuring zonder waarschuwing. Een kind in dat huis leert snel: lees de volwassene, voorspel de stemming, repareer het voordat het op jou landt.

Dat is een briljante aanpassing voor een kind dat niet weg kon. Je werd expert in de gevoelens van anderen aanvoelen omdat je veiligheid ervan afhing. Je zenuwstelsel knoopte jouw oké-zijn vast aan de vraag of de mensen om je heen oké waren.

De reflex ging niet uit toen je volwassen werd. Dus nu, als een collega kortaf is of een vriendin stil wordt, gaat het oude systeem af: iemand is niet blij, dit is mijn noodgeval, ik moet het oplossen. Het gevoel is echt. De verantwoordelijkheid is geleend.

Om iemand geven betekent dat je goede dingen voor die persoon wilt en dat het je raakt als die pijn heeft. Je verantwoordelijk voelen voor iemand betekent dat je gelooft dat diens gevoelens van jou zijn om te regelen, en dat jij gefaald hebt als die van streek blijft. Het eerste is verbinding. Het tweede is overfunctioneren: het emotionele werk doen dat bij een andere volwassene hoort.

Overfunctioneren lijkt van buiten op zorgzaamheid, en dat maakt het mede zo lastig neer te leggen. Maar stilletjes doet het twee dingen. Het put je uit, want je draagt lasten die niet van jou zijn. En het kan de ander weghouden van diens eigen voelen en uitzoeken, omdat jij er steeds tussen springt om het eerst glad te strijken.

Een volwassen mens mag teleurgesteld, gefrustreerd of verdrietig zijn in jouw aanwezigheid zonder dat het een probleem is dat jij oplost. Die zin kan de eerste keer bijna schokkend voelen als je hem waar laat zijn.

Als de nood van iemand anders lichamelijk bij jou landt, is dat je zenuwstelsel dat diens toestand leest als bedreiging van je eigen veiligheid. Het polyvagale model, ontwikkeld door Stephen Porges, beschrijft hoe we voortdurend en onbewust anderen scannen op tekenen van veiligheid of gevaar. Bij iemand die vroeg getraind is om een onvoorspelbare volwassene te volgen, staat dat scannen hoog.

Dus een frons aan de andere kant van de kamer komt binnen als alarm, en je lichaam zet zich schrap om het te regelen. Dit is dezelfde bedrading achter de fawn-reactie: de strategie om veilig te blijven door iedereen om je heen rustig te houden. Je dreigingsdetectie leerde de stemmingen van anderen als jouw verantwoordelijkheid te behandelen, en dat maakt de reactie automatisch in plaats van gekozen.

Dit weten geeft je een klein gat. De volgende keer dat iemands stemming je overspoelt, kun je het opmerken als je oude alarm, en niet als oordeel dat je iets fout deed of dat je moet handelen.

Begin met uitzoeken van wie het gevoel eigenlijk is. Een bruikbare vraag in het moment: “Heb ik iets gedaan dat deze persoon werkelijk schaadde, of heeft die gewoon een gevoel in mijn buurt?” Meestal is het het tweede. Hun stemming is van hen. Je kunt om iemand geven zonder dat het jouw taak is het op te lossen.

Oefen daarna met in je eigen lichaam blijven terwijl zij hun ervaring hebben. Je hoeft je niet te haasten om het glad te strijken, ze op te vrolijken, of sorry te zeggen voor iets wat je niet deed. Laat ze van streek zijn. Merk de trek om te repareren en handel er niet naar. Het ongemak van een gevoel ongeregeld laten gaat voorbij, net als het schuldgevoel na een nee, in ongeveer anderhalve minuut als je het niet voedt.

Dit is geen kilte. Je kunt warm en aanwezig blijven en de ander toch zijn eigen gevoel laten hebben. “Dat klinkt echt zwaar” is verbinding. “En het is mijn schuld en ik moet het oplossen” is het geleende gewicht. Je mag het eerste houden en het tweede neerleggen.